Foto: Anoek de Groot

Door Jeroen Overweel

In Papua duiken regelmatig geruchten op over Papua’s die slachtoffer zijn geworden van acties door de Indonesische overheid. Het gaat dan om vergiftigd voedsel of het opzettelijk verspreiden van ziektes zoals HIV/Aids. Een recent artikel in NRC Handelsblad gaat over de achtergrond hiervan.

Het artikel in NRC handelsblad (28-8-2010) heet “Scheermesjes in de appels” en gaat over broodje aap verhalen in de Verenigde Staten. De Amerikaanse onderzoekster Patricia Turner verzamelt ze en probeert de functie van die zogenaamde urban legends te achterhalen. Wat zij er over zegt is zo te verplaatsen naar de Papua situatie.

De verhalen komen zowel bij blanke als zwarte Amerikanen voor en uiten wederzijdse angst en wantrouwen. Vaak worden die verhalen op de overheid geprojecteerd. Zo zou de Amerikaanse overheid bewust drugs in zwarte wijken hebben verspreid; Pokken vaccinaties voor zwarten zouden hen onvruchtbaar maken; Het HIV virus zou verspreid zijn om zoveel mogelijk zwarten en homo’s te elimineren.

Onderzoekster Turner benadrukt dat hoe bizar die verhalen ook zijn, ze vooral een beeld geven van hoe de mensen zichzelf zien. Als je denkt dat de overheid zo boosaardig kan zijn zegt dat iets over hoe je in de wereld staat – over hoe machtig of machteloos je je voelt. “Of je het gevoel hebt dat je je leven in eigen hand hebt, of juist niet”.

Dat is natuurlijk precies wat er aan de hand is in Papua. Het wantrouwen tegenover de overheid is groot, net als gevoelens van machteloosheid en frustratie. Ook in Papua circuleren verhalen over moedwillige verspreiding van Aids en het infecteren van varkens met een voor mensen dodelijke ziekte. Turner geeft verder aan wat de functies van de verhalen kunnen zijn. De schuld bij de overheid leggen vermindert je eigen verantwoordelijkheid. Je bent vooral slachtoffer. Ook die functie bestaat in Papua.