Gedeelde geschiedenis

Met een gerust hart geven

Gedeelde geschiedenis

Met een gerust hart geven

De Papua’s wonen al meer dan 50.000 jaar in Nieuw-Guinea. In de afgelopen eeuwen raakte hun geschiedenis verweven met die van het koloniserende Nederland. We pikken de draad op vanaf het moment dat Nederland het eerste fort bouwt op de kust van Papua

Geschiedenis van Papua in vogelvlucht

1828-1942 1945-1962 1963-heden

Onder Nederlands bestuur

1828-1942

1828

Eerste Nederlandse fort

Het Nederlandse expeditieschip Triton gooit het anker uit voor Nieuw-Guinea. De bemanning timmert er een fort. Eind augustus wordt het westelijk deel van het eiland uitgeroepen tot kolonie: Nederlands Nieuw-Guinea. Vanaf 1898 valt het gebied onder het bestuur van Nederlands-Indië.

1902

Een nieuwe hoofdstad

Nederland richt een bestuurspost op in Merauke, aan de zuidkust van Nederlands Nieuw-Guinea. Bestuurs-ambtenaren en missionarissen gaan van daaruit aan het werk met het ‘beschaven en bekeren’ van de Papua’s. Korte tijd later verrijst een nieuwe hoofdstad aan de noordkust: Hollandia.

1942

Japanse bezetting

De Tweede Wereldoorlog raakt ook Nederlands-Indië. Japanse troepen bezetten het gebied, waaronder ook het grootste deel van Nederlands Nieuw-Guinea.

1828 — Eerste Nederlandse fort

Het Nederlandse expeditieschip Triton gooit het anker uit voor Nieuw-Guinea.

1902 — Een nieuwe hoofdstad

Nederland richt een bestuurspost op in Merauke

1942 – Japanse bezetting

Een Amerikaanse Douglas SBD-5 Dauntless boven de landingen bij de Tanahmerahbaai, nabij Hollandia, op 22 april 1944.

Van Nederlands Nieuw-Guinea naar Indonesië

1945-1962

1945

Indonesië roept onafhankelijkheid uit

Na de Japanse capitulatie roept Indonesië op 17 augustus eenzijdig de onafhankelijkheid uit. Papoealeiders strijden intussen voor een eigen Papua. Ze vragen Nederland om hen te begeleiden op weg naar onafhankelijkheid.

1945 – 1949

Soevereiniteitsoverdracht, met één uitzondering

Nederland gaat niet akkoord met de onafhankelijkheid van Nederlands-Indië. Er woedt een jarenlange strijd om de kolonie, maar uiteindelijk bezwijkt Nederland onder internationale druk. Op 27 december 1949 wordt de soevereiniteit overgedragen aan Indonesië. Met één uitzondering: Nederlands Nieuw-Guinea blijft onder Hollands bewind.

1949-1962

Bestuur en missie

In de jaren die volgen, richt de Nederlandse koloniale politiek zich op de economische opbouw van Nederlands Nieuw-Guinea, op het ‘opvoeden van Papua’s’ en het ‘toeleiden naar zelfstandigheid’. Er worden woningen gebouwd, wegen aangelegd, scholen gesticht en bedrijven gestart.

1952 – 1960

Toenemende druk uit Indonesië

Indonesië oefent steeds meer druk uit op Nederland om ook deze laatste kolonie aan hen over te dragen. Indonesische parachutisten landen in de oerwouden om strijd te leveren en de Papua’s op te zetten tegen Nederland. De Verenigde Naties komen niet tot een oplossing.

1961

Nieuw-Guinea Raad en de Morgenster

Intussen groeit Nederlands Nieuw-Guinea toe naar onafhankelijkheid. Op 5 april wordt een nieuw bestuursorgaan opgericht: de Nieuw-Guinea Raad. En eind 1961 spreekt het eerste Papuacongres uit dat er een onafhankelijk Papua moet komen. Een eigen vlag – de Morgenster – ligt al klaar.

1962

Akkoord van New York

Maar alles loopt anders. Indonesië dreigt Nederlands Nieuw-Guinea met geweld in te nemen, met militaire steun van de Sovjets. Het is een doemscenario: straks breekt de Derde Wereldoorlog uit. Onder zware druk van Amerika tekent Nederland met het Akkoord van New York uiteindelijk voor overdracht aan Indonesië.

1945 — Indonesië roept onafhankelijkheid uit

bron: NOS

1961 — Nieuw-Guinea Raad en de Morgenster

Op 5 april wordt een nieuw bestuursorgaan opgericht: de Nieuw-Guinea Raad.

1962 — Akkoord van New York

UNTEA legde op 31 december 1962 het hijsen van de Indonesische en VN-vlag vast in West-Papua.

Onder Indonesisch bestuur

1963-heden

1963 – 1969

Provincie Irian Barat

Nederlands Nieuw-Guinea is vanaf 1963 de Indonesische provincie Irian Barat (later Irian Jaya). De Nieuw-Guinea Raad wordt ontbonden en alle Papuasymbolen worden verboden. Het is een bittere pil voor de Papua’s. Velen van hen slaan op de vlucht, vooral naar Nederland.

1969 – 2001

De ‘Act of Free Choice’

In 1969 houdt Indonesië een referendum over een vrij Papua, zoals vastgelegd in het Akkoord van New York. Maar de kiesmannen in Papua, die door de Indonesische overheid zijn geselecteerd, worden zwaar geïntimideerd. Het resultaat: men stemt unaniem in met de inlijving bij Indonesië. In de jaren die volgen, strijden veel Papua’s voor onafhankelijkheid van Indonesië.

2001 — heden

Autonomie op papier

De provincie Irian Jaya krijgt officieel meer autonomie en de naam van het gebied is voortaan ‘Papua’. Maar in de praktijk is de zelfstandigheid minimaal. Lokale organisaties en activisten blijven zoeken naar een leefbare toekomst voor het gebied. Tot op de dag van vandaag is het er onrustig.

1963 – 1969 — Provincie Irian Barat

Op 1 mei 1963 wordt in West Nieuw-Guinea de Indonesische vlag gehesen. Het tijdelijke VN-bestuur draagt het gebied die dag over aan Indonesië. Bron: Indonesian Navy / Wikimedia Commons, publiek domein.

1969 – 2001 — De ‘Act of Free Choice’

Act of free choice (Penentuan Pendapat Rakyat, Pepera) in 1969 (Permana, 2016)

2001 — Autonomie op papier